ياقوت الحموي ( مترجم : منزوى )

25

معجم البلدان ( فارسى )

زرادشت رهبر ملت ايشان دربارهء زمين گفته بود : وى آن را به هفت بخش ياد شده تقسيم نموده است . در ميان آنها ايرانشهر است كه ما در آن زيست مىكنيم و به گرد آن شش كشور است . ابو ريحان گويد : [ من دليل منطقى تقسيم به هفت كشور را نيافتم . مردم از اين تعداد به ياد ستارگان سيار مىافتند كه نام و تعداد روزهاى هفته « 1 » نيز از آن گرفته شده و هيچ يك از ملتها در تعداد و انگيزهء پيدايش آن از يكشنبه اختلاف ندارند . ] نقشهء كشورهاى درون كشخر « هنيره » كه من از روى دستنويس ابو ريحان بيرونى نوشته‌ام در زير ديده مىشود : نقشهء 4 . نقل از تفهيم بيرونى ، ص 196 . بو ريحان مىگويد : [ هرمس نيز چنان كه محمد بن ابراهيم فزارى در كتاب « زيج « 2 » » خود از وى نقل مىكند ، همين طرح زردشتى را پذيرفته است و هنوز اصطلاح چهارم كه علمىتر و نجومى است متداول نبود ، و گر نه آن براى هرمس شايسته‌تر مىبود . فزارى مىافزايد كه هر كشور هفتصد فرسنگ در هفتصد فرسنگ مساحت دارد . ] من در كتابهاى ديگر غير از كتاب بوريحان نيز خوانده‌ام كه هر يك از اقليمهاى هفتگانهء ياد شده هفتصد فرسنگ درازا دارد مگر هفتمين آنها كه دويست و بيست فرسنگ است .

--> ( 1 ) . براى فرق ميان « هفتهء عددى » كه از ملتهاى سامى به ما رسيده است و « هفتهء ستاره‌اى » هند و ايرانى كه امروز در سراسر اروپا به كار مىرود ، و هنوز در برخى دهات ايران نيز باقى مانده است ، و سبب اختلاف رديف آن با سيارات منظومهء شمسى ن . ك بو ريحان بيرونى ما للهند ص 171 ، ترجمه سها ص 166 تفهيم چاپ فارسى همائى ص 274 و 362 و مقالت منزوى : « جمعه و يكشنبه » . مجلهء كاوه مونيخ سال 1355 خ شماره 63 ص 2 - 6 . ( 2 ) . محمد فزارى و برادرش اسحاق پسران ابراهيم پسر حبيب فزارى منجمان منصور دوانيقى و هارون عباسى بودند ن . ك نديم تجدد ص 188 و 332 ترجمه 274 و 491 ، ذريعه 4 : 399 : 29 و مؤلف سند و هند ذ 12 : 236 به نقل از قفطى ع 270 ترجمه 371 و پدرش ابراهيم در قفطى ع 57 ترجمه ص 103 شناسانده شده است . زيج ابراهيم پسر حبيب فزارى در كشف الظنون نيز آمده است .